Pleasegedrag. Geven, geven, geven, niet krijgen
Mijn vader had een voltijdbaan. Mijn moeder had haar handen vol aan het huishouden en bestieren van het grote gezin met vijf kinderen. Als oudste meisje had ik al heel jong precies in de gaten wanneer het thuis fijn en gezellig was en wanneer de stress van het leven te groot werd. Een deel van de stress ging over of er voldoende geld was voor de boodschappen. En hoewel mijn ouders de zorgen inhoudelijk bij ons weghielden, ondervond ik als kind wel de gevolgen.
‘Het ligt aan mij’
Die gevolgen die eruitzagen als vluchtige aandacht, minder geduld, weinig betrokkenheid bij mijn bezigheden, vaker klusjes krijgen, betrok ik op mijzelf. Hoe klein ik ook was, trok ik de conclusie dat ik te veel was. Dat mijn aanwezigheid stressverhogend werkte. En dat wilde ik niet. Ik hield van harmonie, gezelligheid. Ik wilde graag leuke aandacht. En ik dacht dat ik daar invloed op had.
Voelsprieten aan en gaan
Mijn kunst werd me inspannen om zo precies mogelijk in te schatten hoe de vlag erbij hing bij mijn moeder. Sfeer proeven. Peilen of er ruimte was voor mij. Was die ruimte er niet, dan maakte ik mij onzichtbaar. Dan zorgde ik dat ik niet in de weg liep. Dan maande ik mijn broer of zusjes tot kalmte als er tijdens het spelen ruzie dreigde te komen. Om mama te ontlasten. Volgde zonder morren orders op. Door mijn gedrag aan te passen aan wat ik dacht dat van mij verwacht werd, probeerde ik mezelf te beschermen tegen afwijzing en kritiek. Was er ontspanning, dan kon ik vertellen over wat ik had meegemaakt. Of grapjes maken, liedjes zingen. Als ik goed meehielp en geen ruzie maakte, kreeg ik complimentjes. Mijn moeder prees hoe handig ik was. Dan voelde ik mij even gezien. Moeder blij, ik blij.
Ook het goede voorbeeld geven
Als oudste meisje had ik niet alleen mijn ‘taak’ om te zorgen dat mijn moeder het drukke gezin en huishouden aankon. Ik moest ook Groot zijn. Niet meegaan in kinderlijk gedrag. Verantwoordelijk en zuinig met de spullen omgaan. Mijn zusjes helpen. Inschikkelijk zijn, een ander wat gunnen, in het belang van het gezin denken, doen wat er van me gevraagd werd en me voegen naar de omstandigheden. En dat alles liefst zonder morren. En niet in de laatste plaats moet ik als oudste meisje natuurlijk het Goede Voorbeeld geven.
Pleasegedrag ontmaskerd
Wat ik toen niet wist maar nu wel, is dat dit pleasegedrag heet. En dat ik er echt heel goed in was geworden. Als klein kind heb ik hard geoefend, maar toen ik ouder werd, bleef het gedrag bij me. Ik was gewend geraakt aan af te stemmen op de anderen en te voldoen aan de wensen en behoeften van anderen ten koste van mijzelf en mijn eigen verlangens. Het maakte me boos en putte mij uit.
Ook pleasen in mijn relatie
Onwetend over mijn overlevingsmechanisme ging ik in volwassenheid door met mijn pleasegedrag. Ik had geen andere manier om in het leven te staan. Door het mijn man, mijn werkgever, collega’s, ouders, letterlijk iedereen naar de zin te maken, kon ik me goed voelen over mijzelf. Ik deed wat ik dacht dat anderen van mij verwachtten en vergat totaal ten denken aan wat ik zélf leuk vond om te doen. Waar ik van oplaadde en wat mij gelukkig en blij maakte. Terwijl ik eigenlijk juist zo verlangde naar rust, zorg en aandacht voor mij. Ook in mijn relatie. Van binnen ontstond een conflict. Ik was aan het geven, geven, geven en niet krijgen. Ik voelde mij miskend. Ontvangen kon ik al helemaal niet meer. En juist dit droeg bij aan de stress en resulteerde uiteindelijk in een burn-out op 33-jarige leeftijd. Dat was het keerpunt.
Cognitieve gedragstherapie
Me ziekmelden, bezoek aan de huisarts, de arbo-arts, een hele reeks gesprekken en EMDR met een psycholoog om oude trauma’s op te ruimen. Wandelen, gezond eten, ontgiften, voldoende slapen, sporten, rust en cognitieve gedragstherapie. Dat moest eraan te pas komen voor ik oorzaak-gevolg kon zien in mijn niet-meer-helpende gedragspatronen. En mijn gedrag kon omkeren. Wat heb ik ontdekt?
‘Ik ben een pleaser die moet stoppen met aardig doen om de regie over mijn eigen leven te pakken.‘
Hoe ging dat in zijn werk? En voor jou, als je ook een pleaser bent: Hoe pak je dat dan aan?
Stap 1: Snappen wat er aan de hand is
De eerste stap naar verandering is snappen welk mechanisme jouw gedrag bepaalt. Hier volledig de verantwoordelijkheid voor te nemen en bij jezelf te onderzoeken hoe het mechanisme in jou werkt. Daarvoor moet je steeds ‘als een helikoptertje boven jezelf vliegen’ om je eigen gedachten en gevoelens te observeren. Wat gebeurt er? Wat denk ik daarbij? Wat is mijn gevoel hierover? Sommige mensen schrijven dit ook op. Dat kan helpen om patronen te ontdekken in je pleasegedrag. En de destructieve werking ervan voor jou te onderkennen.
Stap 2: Onderzoek jouw verlangens
De verandering van jouw leven zit in jou. Ga daarom op zoek naar wat jij leuk vindt. Wat jij zou willen in het leven. Dat kan een heel lastige opdracht zijn als je geen idee hebt omdat je net als ik zo lang aan jezelf voorbij bent gegaan. Begin dan eerst te onderzoeken welke gedachten je boos maken. Waar je teleurgesteld in bent. Je verlangt dan waarschijnlijk precies het tegenovergestelde. Door te reflecteren op je eigen wensen en behoeften, kun je een beter beeld krijgen van wie je werkelijk bent en wat jou gelukkig maakt, betekenis aan jouw leven geeft. Dat begint al met te voelen welk signaal je lijf geeft als je voor een keuze staat. Vertraag, voel, vertrouw je lichaam, merk op. Het doe is uit te vinden waar jij warm voor loopt en waarvoor jouw hart een sprongetje maakt?
Stap 3: Stop met aardig doen
Stoppen met aardig doen? Stel grenzen. Reuze spannend natuurlijk, zeker als je altijd gewend bent geweest de lieve vrede te bewaren. Stap 1 en 2 hebben je er waarschijnlijk al van doordrongen dat je afscheid moet nemen van het mechanisme pleasen. Dat leer je stapje bij beetje door ‘nee’ te zeggen tegen alles wat jouw eigen welzijn niet dient. En ‘ja’ tegen wat goed is voor jou. Begin met kleine stapjes en bouw je zelfvertrouwen op. Onthoud dat het respecteren van je eigen grenzen net zo belangrijk is als het respecteren van die van anderen. Als je dit voor ogen houdt, heeft het niets met egoïsme te maken en mag je je oude oordeel hierop laten varen.
Stap 4: Neem risico’s
Pleasen was je houvast en het leverde je ooit een zekere mate van bestaansrecht op. Nu weet je ineens niet meer precies waar je je bestaansrecht vandaan moet halen. Maar neem van mij aan: je bent er. Dus dat bestaansrecht heb je gewoon. Wat anderen denken of verwachten, doet er niet meer toe. Stop dus met aardig doen. Wie jou niet waardeert om wie je bent, is jouw inspanning al helemaal niet waard. Stop dan ook met bang zijn om afgewezen te worden. Want juist de angst houdt pleasegedrag in stand. Neem kleine risico’s en zie je angsten onder ogen. Zo kun je de angst stap voor stap overwinnen.
Stap 5: Heel je innerlijke kind
Nu, in volwassenheid, ben je niet meer in levensgevaar als iemand je niet ziet of waardeert. Maar je innerlijke kind, dat ooit het pleasegedrag ontwikkelde, heeft jouw volwassen zorg en liefde hard nodig. Word je eigen liefhebbende vader of moeder. Werk actief aan het helen van oude wonden met therapie, meditatie en/of creatieve expressie. Als je voor je innerlijke kind zorgt, het erkent en troost, kun je jezelf leren accepteren en de regie pakken over je eigen leven.
Stap 6: Beoefen mildheid
Wees trots als je voor jezelf durft te kiezen en wees mild voor jezelf als je terugvalt. Ook na jaren nog. Pleasepatroon is hardnekkig. Nieuwe levenssituaties kunnen je overlevingsinstinct weer aanzetten. Je boort in het leven steeds diepere lagen van emoties aan, waardoor je voor je gevoel weer terug bij ‘af’ kunt zijn. Veroordeel jezelf hier niet om. Wees mild. Zet gewoon weer je helikoptertje aan, herken het mechanisme, glimlach en begin weer bij stap één. Je zult zien dat je het proces steeds sneller doorloopt en je je weer herinnert wie er voor jou zorgt: JIJ.
Regie over jouw eigen leven
Na jouw zoektocht wens ik je toe dat je net als ik op het pad van heling terug kunt kijken en vaststellen dat pleasegedrag ooit een nuttige strategie was, maar het je groei en geluk als volwassene belemmerde. Dat je door zelfbewustzijn te ontwikkelen, je verlangens te onderzoeken, grenzen te stellen, je angsten te overwinnen en het innerlijke kind te helen, de regie over jezelf kon terugpakken. Stapje voor stapje en met oefenen, vallen en opstaan worden wie je bedoeld was te zijn: een authentieke, gelukkige en vervulde versie van jezelf.
Kies nu voor jezelf
De zes stappen van mijn helingsproces beveel ik ook andere pleasers van harte aan. Ben jij er klaar mee om te geven, geven, geven en niet te krijgen? Wil je de regie over je eigen leven terug durven pakken en jouw authentieke stralende zelf worden die je bedoeld bent te zijn? Meld je aan voor een kennismaking. Kosteloos en vrijblijvend.
